· Ergül Jeneratör
Bir soğuk hava deposunda elektrik gece saat üçte kesilirse ne olur? Manuel bir düzende birinin fark etmesi, sahaya gelmesi, jeneratörü çalıştırması ve şalteri çevirmesi gerekir. Bu süre boyunca kompresörler durur, sıcaklık yükselmeye başlar. ATS panosu tam olarak bu boşluğu kapatmak için vardır.
Jeneratörü binaya güvenli bağlama rehberimizde transfer şalteri ile ATS arasındaki temel farka değinmiştik. Bu yazıda ATS'nin kendisine odaklanıyoruz: nasıl çalışır, hangi parçalardan oluşur, kimler için gereklidir ve UPS ile nasıl birlikte kullanılır.
ATS nedir?
ATS, İngilizce Automatic Transfer Switch ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede otomatik transfer panosu veya otomatik transfer şalteri olarak da anılır. Görevi, bir yükü iki güç kaynağı arasında, genellikle şebeke ile jeneratör arasında, insan müdahalesi olmadan aktarmaktır.
Manuel transfer şalteri de aynı temel işi yapar: yükü şebeke veya jeneratörden birine bağlar ve ikisinin aynı anda bağlanmasına izin vermez. Fark, geçişi kimin yaptığındadır. Manuel sistemde bir kişi şalteri çevirir; ATS'de pano kesintiyi kendisi algılar ve geçişi kendisi yapar.
ATS hangi parçalardan oluşur?
- Kontrol ünitesi: Şebeke gerilimini ve frekansını izler, jeneratöre çalışma ve durma komutu verir, geçiş zamanlamalarını yönetir.
- Anahtarlama elemanları: Yükü şebekeden jeneratöre ve geri aktaran kontaktörler veya motorlu şalterlerdir.
- Kilitleme düzeni: İki kaynağın aynı anda yüke bağlanmasını engelleyen elektriksel ve genellikle mekanik kilitlemedir. Geri beslemeyi önleyen asıl güvenlik unsuru budur.
- Koruma ve sinyal elemanları: Sigortalar, gösterge lambaları, bazı sistemlerde uzaktan izleme ve alarm çıkışları.
ATS adım adım nasıl çalışır?
Aşağıdaki sıra genel bir çalışma mantığını gösterir. Bekleme ve geçiş süreleri panonun ayarlarına, jeneratörün tipine ve tesisin ihtiyacına göre değişir.
| Adım | Ne olur? | Neden önemli? |
|---|---|---|
| 1. İzleme | Kontrol ünitesi şebeke gerilimini ve frekansını sürekli izler | Kesinti ve ciddi gerilim sorunları algılanır |
| 2. Onay gecikmesi | Kesinti algılanınca kısa bir süre beklenir | Anlık dalgalanmalarda jeneratör gereksiz yere çalışmaz |
| 3. Jeneratör çalışır | Pano jeneratöre çalışma komutu verir | İnsan müdahalesi gerekmez |
| 4. Kararlı hale gelme | Jeneratör gerilim ve frekansı kararlı hale getirir | Yük, kararsız beslemeyle karşılaşmaz |
| 5. Transfer | Yük şebekeden ayrılır ve jeneratöre bağlanır | Kilitleme sayesinde iki kaynak asla aynı anda bağlanmaz |
| 6. Şebeke dönüşü | Şebeke geri gelince belirli süre kararlılığı izlenir, sonra yük şebekeye aktarılır | Şebeke tekrar gidip gelirse yük sürekli aktarılmaz |
| 7. Soğuma | Jeneratör bir süre yüksüz çalışıp durur | Motor kontrollü şekilde soğur |
Standart bir ATS düzeninde şebekeden jeneratöre geçerken yük kısa bir süre enerjisiz kalır. Bu süre birçok cihaz için sorun değildir, ancak sunucu, bilgisayar ve bazı tıbbi cihazlar için yeterince kısa değildir.
Hangi tesisler ATS'ye ihtiyaç duyar?
ATS'nin asıl değeri, kesintinin kimse yokken ya da herkes başka bir işle meşgulken yaşanabileceği yerlerde ortaya çıkar. Şu durumlarda ATS'li bir kurulum ciddi olarak değerlendirilmelidir:
- Klinik, muayenehane, diş kliniği ve laboratuvarlar: Tıbbi cihazlar, aşı ve ilaç dolapları kesintiden etkilenmemelidir.
- Soğuk hava depoları ve gıda işletmeleri: Kompresörlerin uzun süre durması ürün kaybına yol açar; kesinti genellikle fark edilmeden uzayabilir.
- Sunucu ve veri odaları: Sistemlerin kesintisiz çalışması gerekir; ATS, UPS ile birlikte kullanılır.
- Asansör, hidrofor ve güvenlik sistemleri olan binalar: Ortak yüklerin kesintide kendiliğinden beslenmesi istenir.
- Gece de üretim yapan küçük tesisler ve kuluçkahaneler gibi sürekli çalışması gereken işletmeler.
Buna karşılık planlı bir kesinti, etkinlik veya şantiye gibi başında birinin bulunduğu işlerde manuel transfer şalteri çoğu zaman yeterlidir ve kurulumu daha basittir. Karar verirken kendinize şu soruyu sorun: Kesinti gece ya da hafta sonu yaşanırsa, jeneratörü devreye alacak biri kaç dakika içinde sahada olabilir ve o süre boyunca ne kaybedilir? Cevap "ciddi bir kayıp" ise ATS'yi değerlendirmek gerekir.
Tesisiniz için ATS'li bir jeneratör düzeni mi düşünüyorsunuz? Beslenecek yükleri ve pano bilgilerinizi bize iletin, uygun jeneratörü ve bağlantı kapsamını birlikte netleştirelim. Telefon ve WhatsApp: 0 543 406 65 36.
UPS ve jeneratör birlikte nasıl çalışır?
UPS (kesintisiz güç kaynağı) ile jeneratör birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. UPS, aküleri sayesinde şebeke kesildiği anda yükü hiç kesinti olmadan devralır, ancak akü kapasitesi sınırlıdır. Jeneratör ise uzun süre güç verebilir, ama devreye girmesi için birkaç saniyeden fazla zaman gerekir.
- Şebeke kesilir; UPS yükü anında akülerden beslemeye başlar.
- ATS kesintiyi algılar ve jeneratörü çalıştırır.
- Jeneratör kararlı hale gelince ATS, UPS'in girişini jeneratöre aktarır.
- UPS artık jeneratörden beslenir ve akülerini yeniden şarj eder.
- Şebeke geri geldiğinde ATS girişi şebekeye aktarır; UPS sayesinde yük bu geçişi de hissetmez.
Bu kurguda UPS'in, jeneratörün çalışıp kararlı hale gelmesine yetecek süre kadar yükü taşıyabilmesi gerekir. Ayrıca bazı UPS'ler jeneratör çıkışındaki gerilim ve frekans değişimlerine hassas olabilir; UPS ve jeneratör gücünün birbirine uygun seçilmesi için UPS üreticisinin önerilerine bakılmalıdır.
Kiralık jeneratörle ATS kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ancak birkaç koşula bağlıdır. Jeneratörün uzaktan çalıştırma komutunu kabul eden bir kontrol sistemi olmalı, tesiste uygun bir ATS panosu bulunmalı ya da kurulmalı ve bağlantı yetkin bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Kiralık jeneratörlerde ATS uyumluluğu cihaza göre değişir; bu konu teklif aşamasında mutlaka konuşulmalıdır.
Kendi jeneratörü ve ATS panosu olan tesisler de ana jeneratör bakımda veya arızalıyken kiralık jeneratöre başvurabilir. Bu durumda mevcut panonun kiralık cihazla nasıl çalışacağı önceden elektrikçiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Güvenlik: geri besleme ve yetkin elektrikçi
ATS'nin en önemli güvenlik görevi, jeneratörün şebekeye geri enerji vermesini engellemektir. Kesintide hatta çalışan dağıtım şirketi personeli için geri besleme hayati tehlike oluşturur. Bu yüzden kilitleme düzeni hiçbir zaman devre dışı bırakılmamalı, pano üzerinde yetkisiz değişiklik yapılmamalıdır.
- ATS kurulumu ve bağlantısı, yürürlükteki elektrik yönetmeliklerine göre yetkin ve belgeli bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
- Kurulumdan sonra gerçek bir kesinti beklemeden kontrollü bir test yapılmalı, geçiş ve dönüş gözlemlenmelidir.
- Uzun süreli kullanımda ATS ve jeneratör periyodik olarak test edilmeli; akü ve yakıt durumu takip edilmelidir.
- Jeneratör, ATS olsa bile açık havada ve egzozu kapı, pencere ve menfezlerden uzağa bakacak şekilde konumlandırılmalıdır.
Ergül Jeneratör olarak kurulum, kablo bağlantısı ve teknik destek hizmeti veriyoruz. ATS'li bir düzende hangi işlerin bizde, hangilerinin tesisinizin elektrikçisinde olacağı sahanın durumuna göre teklif aşamasında netleştirilir.
Kritik tesisiniz için kesintiye otomatik yanıt veren bir düzen kurmak istiyorsanız bizi 7/24 0 543 406 65 36 numarasından arayın veya WhatsApp'tan yazın.
Sık sorulan sorular
ATS ne demek?
ATS, Automatic Transfer Switch ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede otomatik transfer panosu olarak bilinir. Şebeke kesildiğinde jeneratörü çalıştırıp yükü otomatik olarak jeneratöre aktarır, şebeke geri geldiğinde yükü tekrar şebekeye alır.
ATS ile geçişte elektrik hiç kesilmez mi?
Kesilir. Standart ATS düzeninde jeneratörün çalışıp kararlı hale gelmesi ve yükün aktarılması sırasında kısa bir enerjisiz süre olur. Sunucu ve hassas cihazlarda bu boşluğu kapatmak için UPS kullanılmalıdır.
Manuel transfer şalteri mi, ATS mi seçmeliyim?
Başında birinin bulunduğu planlı kesinti, etkinlik ve şantiye gibi işlerde manuel transfer şalteri çoğu zaman yeterlidir. Kesintinin kimse yokken yaşanabileceği klinik, soğuk oda ve sunucu odası gibi kritik yerlerde ATS tercih edilmelidir.
Kiralık jeneratör ATS ile çalışır mı?
Jeneratörün kontrol sistemi uzaktan çalıştırma komutunu destekliyorsa ve tesiste uygun bir ATS panosu varsa çalışabilir. Uyumluluk cihaza göre değiştiği için bu konunun teklif aşamasında konuşulması ve bağlantının yetkin bir elektrikçi tarafından yapılması gerekir.
ATS geri beslemeyi nasıl önler?
ATS, elektriksel ve genellikle mekanik kilitleme ile şebeke ve jeneratörün aynı anda yüke bağlanmasını engeller. Böylece jeneratör enerjisi şebeke hattına geçemez. Bu kilitleme düzeni hiçbir koşulda devre dışı bırakılmamalıdır.